خانه » دیجی اخبار » تکنیکهای گره زنی در فرش دستباف

تکنیکهای گره زنی در فرش دستباف

انواع گره و تکنیک‌های گره زنی در فرش دستباف ایرانی :

دو ویژگی مهم فرش دستباف ایرانی نوع و تعداد گره میباشد. گره‌های قالیبافی متعددی وجود دارد که هر کدام مناسب نوع خاصی از آثار دستبافت هستند. گره‌های متقارن (ترکی) , نامتقارن (فارسی، سنه)  دو نوع گره اصلی به شمار می‌روند. این دو نوع گره مزیت خاصی نسبت به هم ندارند. مناسبترین معیار  برای تعیین محل بافت فرش اطلاع از نوع گره فرش است. نکته مهمی که به گره فرش مربوط می‌شود، تعداد گره‌های فرش در یک طول مشخص است. با توجه به این که در ایران از سیستم متریک استفاده می‌شود، به تعداد گره‌ها در ۷ سانتی‌متر رج گفته می‌شود و یکی از استانداردهای تعیین کیفیت فرش و ارزش‌گذاری آن است. در ایالات متحده امریکا و انگلستان که از واحدهای انگلیسی استفاده می‌شود، تعداد گره‌ها در هر اینچ مربع (KPSI) شمارش و برای تعیین کیفیت فرش به کار برده می‌شود. با این توصیف تعاریف زیر را می‌توان ارائه داد:

رج: تعداد گره‌ها در ۷ سانتی متر
KPSI: تعداد گره‌ها در هر اینچ مربع

انواع گره فرش :

قالیبافان شرقی معمولاً از دو نوع گره اصلی برای بافتن فرش استفاده می‌کنند که عبارت است از گره ترکی و گره سنه . البته گره جفتی نیز یکی از تکنیک‌های گره‌زنی در فرش دستبافت است که استاندارد بالایی ندارد و معمولاً، دست‌کم در فرش‌های مرغوب به کار برده نمی‌شود.

گره ترکی یا متقارن :

گره ترکی گرهی متقارن یا تک گره است که معمولاً در فرش‌های قزاقستان و آناتولی ترکیه دیده می‌شود. البته بسیاری از قبایل کرد و ترک ایران نیز از این گره برای بافت فرش استفاده می‌کنند. قالیباف برای زدن گره ترکی، نخ را دور دو تار مجاور می‌اندازد و سپس آن را از وسط دو تار به سمت مرکز عقب می‌کشد تا هر دو سر گره از بین همان دو تار اولیه بیرون بزند. گره ترکی گره محکمی است و بافت فرش بسیار منسجمی را به دست می‌دهد.

گره سنه یا فارسی :

گره سنه نوعی گره نامتقارن یا گره دوبل است که در ایران، آسیای مرکزی، چین، پاکستان و افغانستان به وفور به کار برده می‌شود. قالیباف برای زدن گره فارسی، نخ را دور دو رشته تار می‌پیچد، اما فقط حلقه دور یکی از این تارها کامل است. سپس قالیباف نخ را از پشت تار مجاور به گونه‌ای رد می‌کند و باز می‌گذارد که فقط یک تار دو سر نخ را از هم جدا کرده باشد. گره را می‌توان در هر یک از دو جهت زد، یعنی این که گره می‌تواند از سمت راست یا چپ باز باشد. گره نامتقارن در فرش‌هایی با جزییات ظریف و پیچیده به کار برده می‌شود.

گره جفتی :

گره جفتی در فرش‌های خراسان دیده می‌شود. قالیباف برای زدن گره جفتی، نخ را به جای دو تار، همزمان دور چهار رشته تار می‌پیچد، به همین دلیل فرش بافته شده با گره جفتی KPSI بسیار پایین‌تری دارد و سریع‌تر نیز بافته می‌شود. از طرفی نقطه ضعف گره جفتی، کیفیت پایین آن است. این تکنیک گره‌زنی انسجام، دوام و استحکام بافت را کاهش می‌دهد، در نتیجه قالی با گره جفتی آن انسجام مورد انتظار از یک قالی مرغوب را ندارد.

چگونگی تشخیص نوع گره فرش دستباف

برای تشخیص دادن نوع گره فرش دستباف ایرانی کافی است که فرش را برگردانید و ساخت پشت فرش را بررسی کنید. هزاران برجستگی ریز یا حلقه‌های چهارگوش مانند پشت فرش دستباف گره‌بافی شده وجود دارد. این حلقه‌ها بخش نمایان گره‌هایی است که دور نخ‌های تار زده شده‌ است. اگر دو حلقه یا برجستگی روی تار در محل بستن گره دیده شود، فرش با گره ترکی بافته شده است. اما اگر فقط یک برجستگی یا حلقه دیده شود، گره سنه برای بافت فرش به کار برده شده است. اگر تعداد گره‌ها نصف یا کمتر از نیمی از تعداد تارها باشد، فرش به احتمال زیاد با گره جفتی بافته شده است.

شمارش تعداد گره فرش

روش‌های شمارش متعددی در ناحیه‌های مختلف برای تعیین ارزش و مرغوبیت فرش به کار برده می‌شود. اندازه‌گیری اصل KPSI (تعداد گره در واحد سطح) است که شبیه به پیکسل‌های تصویر تلویزیون یا نمایشگر رایانه است، هر چه تعداد پیکسل‌ها (گره‌ها) بالاتر باشد، تصویر واضح‌تر و باکیفیت‌تری خواهیم داشت. برای تعیین KPSI، ابتدا تعداد گره‌های پشت قالی در محدوده‌ای با یک اینچ طول و یک اینچ عرض شمرده و سپس این دو عدد در هم ضرب می‌شود. برای مثال برای محاسبه KPSI فرشی که تعداد گره‌های آن در یک اینچ عرض و طول، هر دو، ۱۲ بوده است، کافی است ۱۲×۱۲ ضرب و KPSI 144 را برای فرش به دست بیاورید. دقت داشته باشید که گره‌زنی در بعضی فرش‌ها ممکن است شما را به اشتباه بیاندازد و تعداد گره‌های افقی را دو برابر حساب کنید. البته روش‌های دیگری نیز برای شمردن تعداد گره‌های قالی وجود دارد، که در ادامه آنها را توضیح می‌دهیم:

در ناحیه‌های خاصی از هندوستان، مانند بهادوهی، فرش‌ با دو عدد، برای مثال “۵/۴۰″، “۹/۶۰” یا “۱۳/۶۵” اندازه‌گیری می‌شود. این اعداد bis و Bhutan گفته می‌شود. عدد اول یا bis تعداد گره‌ها در نه دهم اینچ در سطح افقی است، بنابراین bis با عدد نه به معنای ۱۰ گره در هر اینچ افقی است. عدد دوم یا bhutan، تعداد گره‌های عمودی در ۴ ۱/۲ اینچ است. بنابراین Bhutan 60 به این معنا است که تقریباً ۱۳ گره در هر اینچ عمودی وجود دارد. با این توصیف KPSI فرش “۹/۶۰” برابر با ۱۳۰ است. (۱۰×۱۳=۱۳۰).

روش سریع محاسبه تعداد گره‌ها براساس سیستم هندی این است که دو عدد را در هم ضرب و بر ۴٫۰۵ تقسیم کنید. (۹×۶۰=۵۴۰… ۵۴۰/۴٫۰۵=۱۳۳).

چینی‌ها شمارش خطی را برای تعیین تعداد گره‌ها به کار می‌برند. در این سیستم عموماً اصطلاحات “۹۰ خط” یا “۱۲۰ خط” به کار برده می‌شود که به تعداد گره‌هایی (جفت تارهایی) اشاره دارد که در یک فوت از عرض یا طول فرش شمرده شده است. تعداد گره‌های عمودی و افقی در سیستم چینی یکسان است، بنابراین فرش ۱۲۰ خط معادل با KPSI صد است. (۱۲۰/۱۲=۱۰… ۱۰×۱۰=۱۰۰).

فرش‌های پاکستانی با تعداد گره‌های عمودی و افقی توصیف می‌شود، برای مثال “۱۶/۱۶” یا “۱۶/۱۸” معادل با KSPI 288 است. (۱۶ × ۱۸). این گره‌ها گره دوبل گفته می‌شود که به نظر غیرمنطقی می‌رسد. در پاکستان و کشورهای دیگر فرش تک گره نیز بافته می‌شود، بنابراین فردی که از این موضوع اطلاع ندارد، تعداد گره‌ها را بسیار بیشتر از تعداد واقعی می‌شمارد. شکل گره‌ها نیز به گونه‌ای است که به نظر می‌آید دو گره زده شده است. همچنین در این فرش‌ها هیچ رنگی، برای مثال در بالای گل یا راس شکل مثلثی، دیده نمی‌شود که فقط به یک گره شبیه باشد، همواره دو گره دیده می‌شود. این گره‌ها نیز به همان روش شمرده می‌شود، برای مثال ۹/۱۶ به معنای KPSI 144 است. حتی در فرش‌های ایرانی نیز روش‌های مختلفی برای ارزش‌گذاری فرش به کار برده می‌شود:

برای فرش تبریز، رج به جای KPSI به کار برده می‌شود، رج به تعداد گره‌ها در ۲ ¾ فرش اشاره دارد. اندازه‌گیری‌های معمول شامل ۳۰، ۳۵، ۴۰ یا بسیار نفیس ۶۰ رج می‌شود. کیفیت استاندارد فرش تبریز ۳۵ رج است که معادل با ۱۶۲ KPSI است. (۳۵/۲٫۷۵=۱۲٫۷۳… ۱۲٫۷۳×۱۲٫۷۳=۱۶۲).

قالیبافان نایین از اصطلاح LAA استفاده می‌کنند که به طور مستقیم قابل تبدیل به KPSI نیست، بلکه تعداد رشته‌های نخی است که در هر ریشه‌ی انتهای فرش وجود دارد. هرچه LAA پایین‌تر باشد، فرش باکیفیت‌تر است. LAA پایین به این معنا است که تعداد تارهای بیشتری در پهنای فرش وجود دارد و چون گره‌ها دور تار زده می‌شود، بنابراین گره‌های بیشتری در واحد سطح زده شده است، منطقی است که تعداد تارهای بیشتر به معنای گره‌های بیشتر در نظر گرفته می‌شود. برای اندازه‌گیری نخ‌های موجود در ریشه فرش باید نخ‌ها را از هم جدا کرد، ممکن است بتوانید سه رشته نخ باریک را از هم جدا کنید که باز یکی از آنها قابل تفکیک به سه رشته (۳×۳) باشد و به این ترتیب به LAA نه (فرش نه لا) برسید. فرش با LAA 6، شیش لا و فرش با LAA 4 که ظریف‌ترین فرش نایین است، چهارلا گفته می‌شود. در بعضی فرش‌های اصفهان، تارهای رنگی مختلفی بین ریشه‌ها دیده می‌شود و بافت فرش خفت گفته می‌شود که در یک متر اندازه‌گیری می‌شود و تعداد رشته‌های مختلف بیانگر کیفیت فرش است.

تمام حقوق مادی , معنوی , مطالب و طرح قالب برای این سایت محفوظ است